Radca prawny zaoszczędzi, elektryk zapłaci pełne składki

ZUS wydał dwie interpretacje indywidualne dotyczące możliwości opłacania składek na preferencyjnych zasadach przez przedsiębiorców podejmujących współpracę ze swoimi byłymi pracodawcami.

O pierwszą z nich wystąpił radca prawny, który w lipcu 2026 r., po zdaniu egzaminu radcowskiego i dopełnieniu związanych z tym formalności, rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Do czerwca 2026 r. mężczyzna był zatrudniony w kancelarii prawnej na podstawie umowy o pracę jako aplikant radcowskl. W ramach działalności gospodarczej mężczyzna planuje podjąć współpracę z kilkoma podmiotami, w tym z kancelarią prawną, która dotychczas była jego pracodawcą. Mężczyzna jest zdania, że świadczenie usług prawnych w ramach działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, u którego był wcześniej zatrudniony jako aplikant radcowski, nie jest przeszkodą do skorzystania z:

• ulgi na start przez 6 miesięcy (na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców),
• preferencyjnego ZUS przez okres 24 miesięcy (na podstawie art. 18a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych),

gdyż zakres oraz charakter czynności wykonywanych przez aplikanta radcowskiego i radcę prawnego są diametralnie różne. We wniosku o indywidualną interpretację wskazał, że:

• jako aplikant sporządzał projekty pism procesowych i opinii prawnych, które były następnie weryfikowane i podpisywane przez radców prawnych, natomiast jako radca prawny podpisuje je samodzielnie,
• jako aplikant uczestniczył w rozprawach sądowych jedynie z upoważnienia radcy prawnego i w zakresie pokrywającym się z pełnomocnictwem, natomiast jako radca prawny robi to na podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu bezpośrednio przez klienta,
• jako aplikant nie mógł upoważniać innych aplikantów ani radców prawnych do zastępowania go m.in. na rozprawach, natomiast jako radca prawny ma taką możliwość,
• jako aplikant nie mógł podpisywać dokumentów ani poświadczać kopii dokumentów za zgodność z oryginałem, natomiast jako radca prawny ma taką możliwość,
• jako aplikant nie mógł uczestniczyć w dyżurach odbywających się w urzędach gminy, natomiast jako radca prawny ma taką możliwość.

Wnioskodawca powołał się na dotyczącą adwokatów uchwałę Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2013 r. (II UZP 2/13), w którym stwierdzono, że adwokat wykonujący działalność gospodarczą może w ciągu pierwszych 24 miesięcy jej prowadzenia opłacać składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od preferencyjnej podstawy nawet wówczas, gdy działalność tę wykonuje na rzecz byłego pracodawcy, u którego wcześniej był zatrudniony jako aplikant adwokacki.

W interpretacji ZUS zauważył, że zarówno art. 18 ustawy Prawo przedsiębiorców, jak i art.18a ust.2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako jeden z warunków skorzystania z preferencji wskazują niewykonywanie na rzecz byłego pracodawcy w ramach działalności gospodarczej czynności tożsamych do uprzednio wykonywanych w ramach stosunku pracy. Następnie stwierdził, że dotyczące aplikantów adwokackich stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale, na którą powołał się wnioskodawca, należy zastosować również do zatrudnionego na podstawie umowy o pracę aplikanta radcowskiego. Ponieważ wnioskodawca w okresie 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem wykonywania działalności gospodarczej nie prowadził pozarolniczej działalności, przysługuje mu prawo do niepodlegania ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej oraz do ustalenia preferencyjnej podstawy wymiaru składek przez okres pierwszych 24 miesięcy objęcia ubezpieczeniami.

Pobierz lub wypełnij w programie druki ZUS
Sprawdź listę druków ZUS, które wygodnie wypełnisz w naszym programie, bądź pobierz ich wzory w formacie PDF.
Sprawdź druki-formularze ZUS

Znaczenie ma nawet pojedyncza czynność tożsama z wykonywaną wcześniej na etacie

Druga z tych interpretacji została wydana na wniosek przedsiębiorcy, który w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wykonuje oraz zamierza wykonywać usługi związane z branżą elektryczną, takie jak m.in. wykonywanie pomiarów, sporządzanie protokołów pomiarowych i dokumentacji oraz wykonywanie prac związanych z instalacją urządzeń elektrycznych. Przedsiębiorca rozważa nawiązanie współpracy gospodarczej w formule B2B ze swoim byłym pracodawcą, u którego w okresie od czerwca 2016 r. do stycznia 2026 r. był zatrudniony w na podstawie umowy o pracę na stanowisku instalatora/elektromontera. W ramach zatrudnienia mężczyzna wykonywał przede wszystkim powierzone czynności związane z wykonywaniem instalacji elektrycznych oraz prac montażowych.

Przedsiębiorca liczy się z tym, że część prac, jakie planuje wykonywać na rzecz byłego pracodawcy, może być pod względem technicznym zbliżona do niektórych czynności, jakie wykonywał wcześniej jako pracownik. Uważa jednak, że nie powinno go to pozbawiać prawa do skorzystania z ulgi na start. W jego ocenie czynności, jakie zamierza wykonywać w relacji B2B z byłym pracodawcą nie są tożsame z zakresem czynności, które wykonywał w ramach stosunku pracy w szczególności z uwagi na odmienny sposób organizacji pracy, zakres samodzielności, odpowiedzialności oraz zakres powierzonych czynności.

We wniosku o interpretację, jaki złożył do ZUS, wskazał najważniejsze jego zdaniem różnice:

• jako pracownik wykonywał czynności pod kierownictwem i nadzorem przełożonych, natomiast jako przedsiębiorca będzie wykonywał zlecenia samodzielnie,
• jako pracownik nie organizował samodzielnie całego procesu realizacji prac, natomiast jako przedsiębiorca będzie samodzielnie realizował powierzony zakres zlecenia,
• jako pracownik nie odpowiadał za całość realizowanych prac, odpowiedzialność ponosił bowiem brygadzista lub kierownik robót
• jako pracownik nie kontaktował się samodzielnie z klientami,
• jako pracownik nie wykonywał samodzielnie odbiorów wykonanych praс,
• jako pracownik nie wykonywał samodzielnie protokołów ani dokumentacji związanej z realizacją prac,
• w ramach działalności gospodarczej będzie wykonywał pomiary oraz sporządzał protokoły pomiarowe i dokumentację, które nie były samodzielnie wykonywane w ramach zatrudnienia,
• w ramach działalności gospodarczej będzie realizował powierzone zlecenia na podstawie pisemnych zamówień i będzie odpowiadał za prawidłowe wykonanie powierzonego zakresu,
• działalność gospodarcza nie będzie prowadzona wyłącznie na rzecz byłego pracodawcy, ponieważ jako przedsiębiorca współpracuje również z innymi kontrahentami.

Również w tej interpretacji ZUS przypomniał ogólną zasadę, że jednym z warunków umożliwiających skorzystanie z ulgi na start jest niewykonywanie w ramach działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy czynności wykonywanych uprzednio w ramach stosunku pracy. Dopiero gdy praca wykonywana w ramach prowadzenia pozarolniczej działalności ma zupełnie inny charakter niż czynności świadczone w trakcie trwania stosunku pracy, osoba rozpoczynająca prowadzenia tej działalności nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności. W przypadku wystąpienia chociażby jednej czynności tożsamej, wykonywanej w ramach prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, którą przedsiębiorca wykonywał uprzednio w ramach stosunku pracy (w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym), następuje utrata prawa do skorzystania z ulgi na start. Nie ma tu znaczenia fakt, że pracodawca będzie jednym z kontrahentów, a działalność będzie wykonywana także na rzecz innych podmiotów. Od momentu podjęcia współpracy z byłym pracodawcą wnioskodawca straci więc prawo do korzystania z ulgi na start - rozstrzygnął ZUS.

Współpraca z inną spółką byłego pracodawcy nie pozbawia ulg

Źródło: decyzje nr 2382/2026 oraz 2443/2026 ZUS Oddział w Lublinie z 26 października 2026 r. (DI/200000/43/2382/2026, DI/200000/43/2443/2026)