Rekompensaty dla zwalnianych pracowników bez składek ZUS
ZUS wydał dwie interpretacje, w których potwierdził, że rekompensaty wypłacone pracownikom w związku z rozwiązaniem umowy o pracę są wyłączone z podstawy wymiaru składek.
O pierwszą z tych interpretacji wystąpił przedsiębiorca, który rozwiązał umowę o pracę zawartą z pracownikiem z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę wypowiedzenia wskazano m.in. brak utrzymywania porządku w pomieszczeniach, nieużywanie przydzielonej odzieży ochronnej oraz zaprzestanie odśnieżania dróg dojścia do zakładu pracy. Pracownik wniósł powództwo do sądu, domagając się uznania rozwiązania umowy za nieuzasadnione oraz zasądzenia na jego rzecz odszkodowania we wskazanej kwocie. Ostatecznie strony zawarły ugodę pozasądową, przewidującą m.in. wycofanie przez pracownika wniesionego powództwa oraz wypłacenie pracownikowi rekompensaty z tytułu rozwiązania stosunku pracy. Ugoda nie zawierała natomiast zapisów wskazujących, że wypowiedzenie umowy nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa pracy.
Od kwoty rekompensaty przedsiębiorca naliczył i potrącił składki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Jednak aby uzyskać potwierdzenie, że postąpił prawidłowo, zwrócił się do ZUS z pytaniem, czy taka wypłata powinna podlegać oskładkowaniu, czy może jest z niego zwolniona na podstawie § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiary składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Na podstawie tego przepisu podstawy wymiaru składek nie stanowią przychody wynikające z wypłaty odpraw, odszkodowań i rekompensat wypłacanych pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy. Zdaniem przedsiębiorcy choć budząca jego wątpliwości sprawa była ściśle związana z rozwiązaniem umowy o pracę, to jednak rekompensata została wypłacona w innych okolicznościach niż wskazane w tym przepisie.
ZUS wezwał przedsiębiorcę do wskazania, czy kwota rekompensaty będzie kwalifikowana jako przychód ze stosunku pracy zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a gdy uzyskał potwierdzenie, ocenił stanowisko pytającego jako nieprawidłowe. W decyzji wskazał, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia stanowi przychód z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, jednak z wyłączeniem m.in. przychodów wymienionych w § 2 rozporządzenia, na które powoływał się wnioskodawca. Jeden z punktów tego przepisu wyłącza z oskładkowania odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy, w tym z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania jej bez wypowiedzenia, skrócenia okresu jej wypowiedzenia, niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy. Ten katalog ma charakter otwarty, a wyłączenie obejmuje również odprawy, odszkodowania i rekompensaty wynikające z porozumień negocjowanych ze związkami zawodowymi na poziomie zakładu pracy oraz indywidualnych porozumień zawieranych ze zwalnianymi pracownikami w ramach obowiązującej zasady swobody umów.
Ponieważ przedmiotem zawartej ugody była m.in. wypłata pracownikowi kwoty rekompensaty z tytułu rozwiązania umowy o pracę, kwota tej rekompensaty jest ściśle związana z rozwiązaniem z pracownikiem stosunku pracy. To zaś jest jedynym warunkiem zastosowania zwolnienia przewidzianego w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Pobierz lub wypełnij w programie druki ZUS
Sprawdź listę druków ZUS, które wygodnie wypełnisz w naszym programie, bądź pobierz ich wzory w formacie PDF.
Sprawdź druki-formularze ZUS
Rekompensata za rozwiązanie umowy, a nie wynagrodzenie za korzystanie z praw autorskich
Podobny wniosek o indywidualną interpretację złożył także przedsiębiorca, który rozwiązał z pracownikiem umowę o pracę za porozumieniem stron. Na podstawie tego porozumienia pracownikowi przyznano ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowe świadczenie w kwocie odpowiadającej sześciokrotności miesięcznego wynagrodzenia pracownika. We wniosku o interpretację przedsiębiorca wskazał, że to świadczenie:
- zostało przyznane wyłącznie w związku z rozwiązaniem stosunku pracy,
- nie jest wynagrodzeniem za pracę,
- nie jest premią, nagrodą ani wynagrodzeniem za osiągnięte wyniki,
- nie jest wynagrodzeniem za przeniesienie praw autorskich ani za dalsze korzystanie z tych praw,
- nie jest należne za wykonywanie obowiązków pracowniczych,
- nie byłoby należne, gdyby nie doszło do rozwiązania stosunku pracy,
- ma charakter jednorazowy, związany wyłącznie z ustaniem zatrudnienia,
- jest przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów ustawy o PIT.
Przedsiębiorca poprosił o potwierdzenie, że takie świadczenie jest wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, mimo że jego wysokość została określona jako wielokrotność miesięcznego wynagrodzenia pracownika. Zdaniem wnioskodawcy sposób kalkulacji nie zmienia charakteru tego świadczenia i nie przesądza o jego składkowym charakterze. Na ocenę świadczenia nie powinno też wpływać zamieszczenie w treści porozumienia postanowień dotyczących praw autorskich, skoro wypłacona kwota nie jest wynagrodzeniem za przeniesienie praw autorskich ani za korzystanie z nich. Zdaniem przedsiębiorcy ponieważ świadczenie ma charakter rekompensaty związanej z ustaniem zatrudnienia oraz kompleksowym zakończeniem relacji stron, powinno zostać wyłączone z podstawy wymiaru składek. ZUS uznał, że stanowisko przedsiębiorcy jest prawidłowe.
Od odszkodowania za nierówne traktowanie w pracy należy odprowadzić składki ZUS
Źródło: decyzja ZUS Oddział w Lublinie 1816/ 2016 z 3 czerwca 2026 r. (DI/200000/43/1816/2016), decyzja ZUS Oddział w Lublinie 1812/ 2016 z 2 czerwca 2026 r. (DI/200000/43/1812/2016)
