Zleceniobiorca płaci składki ZUS inaczej niż współpracownik

ZUS wydał dwie indywidualne interpretacje dotyczące obowiązku objęcia ubezpieczeniami społecznymi małżonków przedsiębiorców, którzy współpracują przy prowadzeniu rodzinnego biznesu.

O pierwszą z nich wystąpiła dentystka prowadząca gabinet stomatologiczny w formie jednoosobowej działalności gospodarczej. Kobieta jest mężatką i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który obecnie nie prowadzi żadnej działalności zarobkowej, nie podlega też obowiązkowi ubezpieczenia społecznego ani zdrowotnego z żadnego innego tytułu. Kobieta zamierza zawrzeć z mężem umowę zlecenia, w zakres której miałoby wchodzić wykonywanie przez męża prac pomocniczych związanych z prowadzeniem gabinetu, takich jak np:

• prace porządkowe,
• prace biurowe,
• prace zaopatrzeniowe,
• drobne naprawy,
• dostarczanie i odbiór przesyłek.

Czas potrzebny na wykonanie tych prac oszacowano na 20 godzin miesięcznie, zaś wartość umowy określono, mnożąc tę liczbę przez stawkę nieznacznie przekraczającą minimalne wynagrodzenie godzinowe. Wnioskodawczyni jest zdania, że w tej sytuacji składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne męża należy odprowadzać na zasadach przewidzianych dla zleceniobiorcy, nie zaś dla osoby współpracującej. We wniosku o interpretację argumentowała, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2024 r. (sygn. USKP 46/23), że ze względu na zakres przewidzianych prac i brak ich związku z istotą prowadzonej działalności, mąż nie może być uznany za osobę współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Dodatkowo zleceniobiorca, nawet jeśli spełnia warunki uznania go za osobę współpracującą, to i tak podlega oskładkowaniu na zasadach przewidzianych dla zleceniobiorców - z wyjątkiem sytuacji, gdy umowa zlecenia jest zawarta z podmiotem, z którym zleceniobiorca pozostaje w stosunku pracy. Zgodnie bowiem przepisem z art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tylko pracownik, który jednocześnie spełnia kryteria uznania go za osobę współpracującą, dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca.

Oddział ZUS w Lublinie w wydanej interpretacji nie zajął się oceną, czy mąż wnioskodawczyni może zostać uznany za osobę współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Potwierdził natomiast, że w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych w odniesieniu do zleceniobiorców brak jest przepisu analogicznego do przepisu art. 8 ust. 2 dotyczącego pracowników. Wykonywanie na podstawie umowy zlecenia stanowi więc odrębny od współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej tytuł do ubezpieczeń. W konsekwencji osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, nawet jeśli spełnia kryteria uznania jej za osobę współpracującą, podlega ubezpieczeniom społecznym jak zleceniobiorca.

Pobierz lub wypełnij w programie druki ZUS
Sprawdź listę druków ZUS, które wygodnie wypełnisz w naszym programie, bądź pobierz ich wzory w formacie PDF.
Sprawdź druki-formularze ZUS

Żona spełnia kryteria uznania jej za osobę współpracującą

Druga z interpretacji została wydana na wniosek przedsiębiorcy, który w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej zajmuje się produkcją wyrobów z drewna: karmników, budek dla ptaków, karmników dla wiewiórek, skrzyń na zioła i kwiaty. Od 1 lutego 2026 r. pomaga mu w tej działalności żona, z którą mężczyzna prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Żona zajmuje się m.in.:

• obsługą firmowego maila,
• prowadzeniem korespondencji i kontaktem z klientami,
• przygotowywaniem zamówień na materiały,
• wystawianiem faktur sprzedaży i kontaktem z księgowością,
• płatnościami bankowymi
• poszukiwaniem nowych zleceń,
• wystawianiem ogłoszeń z ofertą sprzedaży produktów firmy
• przygotowywaniem zamówień do wysyłki,
• pomocą w wykonywaniu produktów.

Te obowiązki zajmują jej zwykle kilka godzin dziennie. Pomiędzy małżonkami nie została zawarta umowa o pracę ani żadna umowa o współpracy. Kobieta nie jest obecnie zgłoszona do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnych (nie ma żadnego tytułu do ubezpieczeń). Przedsiębiorca wystąpił do ZUS o indywidualną interpretację, aby uzyskać potwierdzenie, że w tej sytuacji żona powinna zostać zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych jako osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności gospodarczej i że z tego tytułu powinny być za nią odprowadzane składki ZUS.

W interpretacji ZUS wskazał, że, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu obowiązkowo podlegają osoby fizyczne współpracujące z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą. Definicję osoby współpracującej z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność ustawodawca zawarł natomiast w art. 8 ust. 11 tej ustawy. Zgodnie z nią taki status mają małżonek, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodzice, macocha, ojczym oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu jego działalności. Żona wnioskodawcy, jako osoba spełniająca te kryteria, będzie więc podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu współpracy.

Składki za żonę jak za każdego innego zleceniobiorcę

Źródło: decyzja nr 1268/ 2026 ZUS Oddział w Lublinie z 19 marca 2026 r. (DI/200000/43/1268/2026), decyzja nr 1524/ 2026 ZUS Oddział w Lublinie z 16 kwietnia 2026 r. (DI/200000/43/1524/2026)